Over de schoonmaker, de president en het verlangen om ergens bij te horen

Er loopt een man door een gebouw van NASA. In zijn handen een bezem. Om hem heen wordt gerekend, getekend, vergaderd en gebouwd aan iets wat bijna niet voorstelbaar is: een mens naar de maan brengen en weer veilig thuis laten komen.

Dan komt de president langs.

Volgens het veel vertelde verhaal houdt John F. Kennedy even stil bij de schoonmaker. Hij stelt zich voor als Jack Kennedy en vraagt wat de man daar doet.

Het antwoord is even eenvoudig als indrukwekkend:

“I’m helping put a man on the moon, Mr. President.”

Ik help een mens op de maan te zetten.

Misschien raakt het verhaal ons juist omdat het iets zichtbaar maakt waar we allemaal naar verlangen.

Een man met een bezem die zichzelf herkent in een droom.

Zijn werk heeft een plaats in het verhaal. En hijzelf ook.

Wanneer je dit beeld even laat bezinken, ontstaat bijna vanzelf een vraag: hoeveel mensen kunnen dat vandaag nog over hun werk zeggen?

Hoeveel mensen rijden op maandagochtend naar hun werk met het gevoel dat ze ergens aan bijdragen? Hoeveel mensen voelen dat hun aanwezigheid verschil maakt? En hoeveel mensen hebben ergens onderweg die verbinding verloren, terwijl ze nog iedere dag keurig op tijd verschijnen?

De agenda loopt door. De inbox vult zich. De vergaderingen beginnen. Maar de dagen hebben iets asgrauws gekregen.

Wanneer werk zijn kleur verliest

Dat verlies ontstaat niet altijd door één grote gebeurtenis. Soms verdwijnt de kleur langzaam.

Je doet een voorstel waar niemand op terugkomt. Je helpt een collega uit de brand, maar in het beoordelingsgesprek gaat het uitsluitend over je eigen cijfers. Er wordt gesproken over verbinding, terwijl belangrijke besluiten al genomen blijken te zijn. Je hoort dat mensen het belangrijkste kapitaal zijn, maar merkt hoe weinig tijd er is om naar hen te luisteren.

Op een dag doe je nog steeds wat er van je wordt gevraagd. Je bent alleen opgehouden iets extra’s van jezelf mee te brengen.

Dat verdient begrip. Wie minder bevlogen is geworden, is daarmee geen minder waardevolle werknemer. Achter afstandelijkheid kunnen teleurstelling, vermoeidheid, onzekerheid, slechte werkomstandigheden of zorgen thuis schuilgaan. Soms bewaakt iemand eindelijk een grens die jarenlang werd overschreden.

De cijfers geven wel reden om stil te staan. In het rapport State of the Global Workplace 2026 classificeert Gallup wereldwijd 20 procent van de werknemers als bevlogen, op basis van gegevens uit 2025. Dat betekent niet dat alle overige werknemers ongelukkig zijn of hun werk slecht doen. Gallup gebruikt een specifieke, strenge maat voor betrokkenheid. Maar het cijfer maakt duidelijk dat de ervaring van sterke verbondenheid met het werk lang niet vanzelfsprekend is.

Misschien is de eerste vraag daarom niet hoe we mensen enthousiaster krijgen.

Misschien moeten we eerst begrijpen wat hun enthousiasme heeft doen verdwijnen.

De bezem en de maan

De schoonmaker uit het verhaal kan zijn dagelijkse taak verbinden met iets wat verder reikt dan de vloer onder zijn voeten.

Daar zit een wezenlijk inzicht in. Veel organisaties hebben een missie. De vraag is of medewerkers hun eigen werk erin kunnen terugvinden.

Andrew Carton onderzocht archiefmateriaal over Kennedy en NASA. Zijn analyse beschrijft hoe leiders verbindingen zichtbaar maakten tussen dagelijkse werkzaamheden, concrete doelen en bredere ambities. Een verheven ideaal kan mensen inspireren, maar ook ontmoedigen wanneer onduidelijk blijft hoe hun eigen bijdrage ertoe doet. Juist de herkenbare tussenstappen helpen het grote doel dichtbij te brengen.

Dat is een bruikbare gedachte voor iedere organisatie.

Een IT-medewerker die een storing oplost, maakt het mogelijk dat collega’s verder kunnen. In een ziekenhuis kan dat betekenen dat een arts toegang houdt tot noodzakelijke informatie. Een planner maakt afspraken uitvoerbaar en voorkomt dat anderen voortdurend achter de feiten aanlopen. Een schoonmaker draagt bij aan een omgeving waarin mensen prettig kunnen werken en bezoekers ontvangen kunnen worden.

Daar hoeft geen groots verhaal overheen geplakt te worden. De betekenis zit vaak al in het werk. Ze moet alleen zichtbaar mogen worden.

Wie merkt dat anderen afhankelijk zijn van zijn zorgvuldigheid, krijgt een andere verhouding tot zijn taak. De handeling blijft misschien dezelfde. Het besef van wat die handeling mogelijk maakt, verandert.

Wat ik meenam naar het topvoetbal

Tijdens mijn werk bij Chelsea en andere Premier League-clubs heb ik deze gedachte veel gebruikt: we werken samen aan een groter geheel, en ieder heeft daarin een eigen bijdrage.

Het publiek ziet vooral wat er op het veld gebeurt. De pass. Het duel. De redding. Het doelpunt.

Daarachter staat een hele organisatie.

Mensen onderhouden het veld, verzorgen het materiaal, organiseren reizen, begeleiden blessures, regelen informatie en zorgen dat de dagelijkse omstandigheden kloppen. Hun werk komt zelden in de samenvatting. Toch maakt het deel uit van de voorwaarden waaronder spelers kunnen presteren.

Voor mij begint teamgeest bij het besef van die onderlinge afhankelijkheid.

De speler mag weten wie zijn werk mogelijk maakt. De medewerker achter de schermen mag voelen dat zijn bijdrage wordt gezien. De trainer, directeur en ondersteuner horen bij dezelfde onderneming, ieder met een andere taak en verantwoordelijkheid.

Een elftal bestaat uit meer dan elf individuele kwaliteiten. Er moet ook iets tussen die mensen ontstaan: vertrouwen, afstemming, bereidheid om elkaar te helpen en het vermogen om gezamenlijk terug te komen na een teleurstelling.

In een bedrijf geldt iets vergelijkbaars. De commerciële afdeling kan iets beloven wat de uitvoering moet waarmaken. De uitvoering heeft informatie nodig die elders beschikbaar is. De klant merkt uiteindelijk hoe goed die verbindingen functioneren.

Je kunt een organisatie vergelijken met een uurwerk, waarin ieder radertje bijdraagt aan de beweging. Tegelijk verdienen mensen meer aandacht dan die vergelijking kan geven. Een mens heeft ideeën, twijfels, grenzen en een leven buiten zijn functie. Een sterk team maakt ruimte voor die menselijkheid.

Juist daar kan de bereidheid groeien om verantwoordelijkheid voor het geheel te dragen.

Betekenis is onderzocht

Dat betekenisvol werk samenhangt met betrokkenheid, is meer dan een aansprekende gedachte.

Blake Allan en collega’s bundelden in een meta-analyse 44 onderzoeken met samen 23.144 deelnemers. Ervaren betekenis in het werk hing sterk samen met bevlogenheid, werktevredenheid en betrokkenheid bij de organisatie. De verbanden met zelfbeoordeelde prestaties waren kleiner.

Dat onderscheid is belangrijk. Iemand die zijn werk betekenisvol vindt, presteert daarmee niet automatisch uitzonderlijk. Bovendien bewijzen samenhangen op zichzelf geen oorzakelijk verband: betekenis kan betrokkenheid versterken, terwijl prettige werkomstandigheden ook bijdragen aan beide.

Toch komt uit deze verzameling onderzoeken een helder beeld naar voren: de vraag of werk ergens toe doet, raakt aan hoe mensen hun werk beleven.

Adam Grant onderzocht daarnaast in drie veldexperimenten wat er gebeurt wanneer mensen de betekenis van hun taak duidelijker ervaren. Bij fondsenwervers en reddingswerkers vond hij, afhankelijk van de studie en omstandigheden, verbeteringen in prestaties, inzet of hulpgedrag. Het besef van sociale impact en waardering speelde daarbij een rol. De effecten verschilden ook tussen personen.

Voor mij ligt daarin een uitnodiging om vaker te laten zien bij wie het werk terechtkomt.

Vertel een medewerker wat een klant dankzij zijn inzet kon bereiken. Laat een ondersteunende afdeling horen welke problemen zij voor collega’s voorkomt. Deel ook de kleine resultaten: een fout die tijdig werd opgemerkt, een patiënt die zich gehoord voelde, een nieuwe collega die dankzij goede begeleiding durfde te beginnen.

Betekenis krijgt een gezicht wanneer zichtbaar wordt voor wie je het doet.

De ruimte om mee te doen

Een gezamenlijke bestemming is waardevol. Mensen hebben ook ruimte nodig om er op hun eigen, deskundige manier aan bij te dragen.

De zelfdeterminatietheorie, uitgewerkt door onder anderen Edward Deci en Richard Ryan, beschrijft drie psychologische basisbehoeften: autonomie, competentie en verbondenheid. Een wetenschappelijk overzicht van Deci, Olafsen en Ryan bespreekt hoe ondersteuning daarvan op het werk samenhangt met de kwaliteit van motivatie en met welzijn en functioneren.

In gewone taal gaat het om herkenbare vragen.

Heb ik invloed op mijn werk? Kan ik mijn vaardigheden gebruiken en verder ontwikkelen? Hoor ik erbij?

Autonomie vraagt om vertrouwen en passende beslisruimte. Competentie vraagt om heldere verwachtingen, bruikbare feedback en mogelijkheden om te leren. Verbondenheid groeit wanneer mensen respect en belangstelling ervaren.

Daarbij hoeft niet iedere taak plezierig te zijn. Ook noodzakelijk, lastig of repetitief werk kan met overtuiging worden gedaan wanneer iemand het belang ervan onderschrijft en zich eerlijk behandeld voelt.

En geld doet ertoe. Een salaris betaalt de boodschappen, de woning en de zorg voor een gezin. Een passende beloning is onderdeel van respect.

Bevlogenheid mag nooit een argument worden om mensen minder te betalen of steeds meer van hen te vragen. De wens om samen iets te bereiken verdient een eerlijke basis.

Een team waarin je iets durft te zeggen

Stel dat de schoonmaker in de gang iets opmerkt wat anderen missen. Een gevaarlijke situatie. Een probleem dat telkens terugkomt. Een praktische oplossing.

Durft hij het te vertellen?

En wordt er geluisterd?

Die vragen brengen ons bij psychologische veiligheid. Amy Edmondson beschreef dit als de gedeelde overtuiging dat een team ruimte biedt voor interpersoonlijk risico: een vraag stellen, een fout erkennen of een zorg uitspreken. In haar onderzoek bij 51 teams hing psychologische veiligheid samen met leergedrag.

In de dagelijkse praktijk zit dat in kleine reacties.

Een leidinggevende die bedankt voor een kritische vraag. Een ervaren collega die hardop zegt dat hij iets niet weet. Een team dat een fout onderzoekt zonder iemand onmiddellijk tot de fout te reduceren.

Dat vraagt volwassenheid. Er blijven eisen, verantwoordelijkheden en moeilijke gesprekken. Juist binnen heldere verwachtingen kan openheid helpen om eerder bij te sturen.

Een gedeeld doel verliest zijn waarde wanneer iedereen dezelfde mening moet hebben. Mensen moeten ook kunnen vertellen dat een plan niet uitvoerbaar is, dat een werkwijze onveilig voelt of dat de belasting te hoog is geworden.

Wie zich onderdeel van het geheel voelt, heeft iets waardevols te beschermen. Daar hoort de vrijheid bij om het gesprek aan te gaan.

Bevlogenheid heeft herstel nodig

Bij gedreven mensen zie ik hoe gemakkelijk betrokkenheid kan doorschuiven naar voortdurend beschikbaar zijn. Nog even die mail. Nog één probleem oplossen. Nog een keer de vermoeidheid negeren, omdat anderen op je rekenen.

Juist een sterk verantwoordelijkheidsgevoel kan het moeilijk maken om te stoppen.

Daarom hoort bij een verhaal over teamgeest ook aandacht voor belasting en herstel. Het Job Demands–Resources-model van Bakker en Demerouti beschrijft hoe werkeisen en hulpbronnen samenhangen met uitputting en motivatie. Steun, autonomie en andere hulpbronnen zijn van betekenis, maar een aansprekend doel neemt een structureel te hoge belasting niet weg.

Een organisatie kan dus tegelijkertijd vragen waar mensen energie van krijgen en wat hun energie steeds opnieuw uitput.

Zijn de prioriteiten duidelijk? Is er voldoende bezetting? Hoeveel werk ontstaat door vermijdbare fouten of onnodige procedures? Kunnen mensen na werktijd loskomen? Wordt rust gerespecteerd?

Ook in de topsport is herstel onderdeel van het werk. Wie iedere dag alles moet geven, heeft omstandigheden nodig waarin herstel werkelijk mogelijk is.

Dat geldt voor de medewerker achter een beeldscherm evenzeer als voor de speler op het veld.

Teamgeest krijgt vorm in het gewone

Soms zoeken organisaties verbinding in een groot evenement. Dat kan plezier en nieuwe ontmoetingen opleveren. De dagelijkse samenwerking verdient minstens zoveel aandacht.

McEwan en collega’s vonden in een systematische review en meta-analyse van gecontroleerde interventies dat teamworktraining samenwerking en teamprestaties kan verbeteren. Het gaat daarbij om concrete vaardigheden en processen die geoefend kunnen worden.

Dat biedt hoop. Een team hoeft niet te wachten tot de juiste sfeer toevallig ontstaat.

Het kan leren om verwachtingen uit te spreken, informatie tijdig te delen, taken af te stemmen en samen terug te kijken. Het kan onderzoeken waar overdrachten misgaan en wie steeds buiten het gesprek blijft.

Mijn praktische vertaling zou zijn om geregeld drie eenvoudige vragen met elkaar te bespreken:

Wat proberen we samen mogelijk te maken?

Wat heeft ieder van ons daarvoor nodig?

En wie helpt ons daarbij, zonder dat we die persoon vaak bedanken?

Zo’n gesprek hoeft niet plechtig te worden. Het kan aan een tafel, met koffie, tussen mensen die elkaar al jaren kennen maar zelden over deze dingen spreken.

Misschien vertelt iemand dan dat hij trots is op iets waarvan de rest nauwelijks wist dat het bestond. Misschien blijkt een collega al maanden vast te lopen. Misschien ontdekt de ene afdeling hoeveel extra werk zij onbedoeld bij de andere neerlegt.

Daar begint iets te bewegen.

De president die even stilstaat

We keren terug naar de gang bij NASA.

Meestal herinneren we ons het antwoord van de schoonmaker. Maar in het verhaal gaat daaraan iets vooraf: de president houdt stil.

Hij stelt een vraag aan iemand die gemakkelijk onopgemerkt had kunnen blijven.

Voor mij ligt ook daar een deel van de kracht van deze anekdote. De hoogste functie in de organisatie ontmoet een mens wiens werk zelden centraal staat. Er ontstaat, al is het maar even, contact.

Dat kunnen we iedere dag opnieuw doen.

De directeur die belangstelling toont voor het werk van de schoonmaker. De IT-medewerker die uitlegt wat een storing voor collega’s betekent. De speler die de materiaalverzorger bedankt. De teamleider die vraagt hoe iemand de afgelopen weken werkelijk heeft ervaren, en blijft luisteren wanneer het antwoord langer duurt dan verwacht.

Zulke momenten zijn klein genoeg om gemakkelijk over te slaan.

Samen bepalen ze wel hoe het voelt om ergens te werken.

Je kunt mensen vertellen dat ze belangrijk zijn. Je kunt het hun ook laten ervaren in de tijd die je voor hen maakt, de informatie die je deelt en de zorg waarmee je op hun bijdrage reageert.

Dan krijgt het woord ‘samen’ inhoud.

Onze eigen maan

De meeste organisaties zullen nooit een raket lanceren. Hun betekenis ligt dichterbij.

Een huis waarin iemand prettig oud kan worden. Software die ingewikkeld werk eenvoudiger maakt. Een behandeling die perspectief geeft. Een maaltijd die met aandacht wordt bereid. Een bestelling die op tijd aankomt. Een school waar een kind zich veilig genoeg voelt om te leren.

Er zijn zoveel dingen die mensen samen mogelijk maken.

Wie zijn bijdrage daarin kan herkennen, kan met een ander gevoel aan de dag beginnen. Het werk blijft werk, met lastige uren, tegenvallers en taken die af moeten. Maar ergens in die dag kan het besef aanwezig zijn: mijn inzet doet ertoe, en ik sta hier met anderen.

Dat is de teamgeest die ik in de topsport belangrijk vond en die ik iedere onderneming gun.

Een directeur die verantwoordelijkheid neemt voor de omstandigheden. Een medewerker die zijn deskundigheid kan inzetten. Een collega die merkt dat zijn vraag welkom is. Een schoonmaker die zich gezien weet.

Misschien ontstaat bevlogenheid juist op de momenten waarop mensen ervaren dat hun werk verbonden is met het leven van anderen.

Dan komt er weer wat kleur in een maandagmorgen.

En misschien staat ergens, aan het eind van een gang, iemand met een bezem die bij de vraag wat hij doet even opkijkt.

Hij weet wat zijn werk mogelijk maakt.

En hij weet dat hij erbij hoort.

“I’m helping put a man on the moon.”

Met vriendelijke groet,

Dr. Erik Matser, klinisch neuropsycholoog