Thich Nhat Hanh en Martin Luther King Jr. — De cirkel groter maken
Soms ontmoeten twee mensen elkaar en verandert er ogenschijnlijk weinig.
Er wordt geen oorlog beëindigd.
Er wordt geen wet ondertekend.
Er valt geen muur.
Ze zitten tegenover elkaar. Ze spreken. Ze luisteren.
En toch kan juist daar iets beginnen wat later door duizenden, misschien wel miljoenen mensen wordt voortgedragen.
Dat gebeurde toen de Vietnamese boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh en de Amerikaanse predikant Martin Luther King Jr. elkaar ontmoetten.
Twee mannen uit verschillende werelden.
De een groeide op in Vietnam, een land dat verscheurd werd door oorlog. De ander groeide op in de Verenigde Staten, een land waarin zwarte mensen dagelijks werden vernederd, buitengesloten en bedreigd.
De een sprak vanuit het boeddhisme.
De ander vanuit het christendom.
De een droeg het eenvoudige gewaad van een monnik.
De ander stond in kerken, op pleinen en voor enorme menigten.
Maar onder al die verschillen herkenden zij iets bij elkaar.
Zij herkenden de moed om niet te haten.
En misschien nog belangrijker: zij herkenden het diepe besef dat vrede nooit alleen over jezelf gaat.
Wie was Thich Nhat Hanh?
Thich Nhat Hanh werd in 1926 geboren in Vietnam en trad als jonge man toe tot een boeddhistisch klooster. Hij werd monnik, leraar, schrijver, dichter en vredesactivist, maar zijn spiritualiteit bleef nooit beperkt tot stilte, meditatie of het kloosterleven.
Daarvoor was het lijden om hem heen te groot.
Tijdens de oorlog in Vietnam zag hij hoe dorpen werden verwoest, families uit elkaar werden gerukt en jonge mensen werden gedwongen partij te kiezen. Wie niet vóór de ene kant was, werd al snel beschouwd als aanhanger van de andere.
Maar Thich Nhat Hanh weigerde mensen tot vijanden te maken.
Hij koos niet voor Noord-Vietnam.
Hij koos niet voor Zuid-Vietnam.
Hij koos voor de mens.
Samen met anderen organiseerde hij hulp aan gewonden en vluchtelingen. Jongeren bouwden scholen, verleenden medische hulp en hielpen bij de wederopbouw van gebombardeerde dorpen. Zij brachten voedsel naar gezinnen die alles waren kwijtgeraakt.
Voor Thich Nhat Hanh betekende boeddhisme niet dat je je van de wereld afkeerde. Werkelijke aandacht moest zichtbaar worden in de manier waarop je leefde, luisterde en handelde.
Dit werd later bekend als geëngageerd boeddhisme.
Innerlijke vrede was voor hem geen plek om je voor de wereld te verbergen. Innerlijke vrede moest juist de wereld in worden gedragen.
Dat was niet zonder gevaar.
Wie weigert mee te doen aan de taal van vijandschap, wordt door beide partijen vaak gewantrouwd. Omdat Thich Nhat Hanh zich openlijk uitsprak tegen de oorlog en geen partij wilde kiezen, kon hij tientallen jaren niet terugkeren naar zijn geboorteland.
Hij verloor zijn thuis, maar niet zijn menselijkheid.
Een oorlog zonder menselijk gezicht
In de jaren zestig werd de Amerikaanse betrokkenheid bij de oorlog in Vietnam steeds groter. Op televisie verschenen beelden van soldaten, helikopters, bombardementen en brandende dorpen.
Maar achter politieke woorden als strategie, overwinning en communisme verdwenen de mensen.
De Vietnamese moeder die haar kind verloor.
De boer die zijn land niet meer kon bewerken.
Het kind dat niet begreep waarom zijn huis was verdwenen.
De jonge Amerikaanse soldaat die naar een land werd gestuurd dat hij nauwelijks kende.
Oorlogen beginnen niet pas wanneer de eerste bom valt.
Ze beginnen wanneer we de mens aan de andere kant niet meer als mens kunnen zien.
Thich Nhat Hanh begreep dat hij de wereld niet alleen feiten over Vietnam moest vertellen. Hij moest het menselijke verhaal vertellen. Hij moest duidelijk maken dat de Vietnamezen geen abstract volk aan de andere kant van de wereld waren.
Het waren mensen.
Mensen met ouders.
Met kinderen.
Met dromen.
Met angst.
Met liefde voor hun land.
Net als iedereen.
De ontmoeting
In 1966 reisde Thich Nhat Hanh naar de Verenigde Staten om voor vrede te pleiten. Tijdens die reis ontmoette hij Martin Luther King Jr.
King was op dat moment wereldwijd bekend als leider van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Hij had zich met uitzonderlijke moed verzet tegen rassenscheiding, discriminatie en geweld.
Hij had gezien hoe zwarte mannen en vrouwen werden geslagen omdat zij gelijke rechten eisten. Hij was gevangengezet. Hij ontving doodsbedreigingen en zijn huis werd gebombardeerd.
Toch bleef hij geweldloosheid verdedigen.
Niet omdat hij zwak was.
Maar omdat hij begreep dat haat de mens uiteindelijk laat lijken op datgene wat hij probeert te bestrijden.
Tijdens hun ontmoeting vertelde Thich Nhat Hanh over Vietnam. Niet als politicus of militair strateeg, maar als mens die de oorlog van binnenuit kende. Hij vertelde over het lijden van zijn volk en over zijn verlangen naar een vrede waarin geen van beide partijen vernederd hoefde te worden.
King luisterde.
Werkelijk luisteren is iets anders dan wachten tot je zelf weer kunt spreken. Het betekent dat je bereid bent om toe te laten dat het verhaal van de ander iets in jou verandert.
Daar begon hun verbinding.
Een Vietnamese boeddhistische monnik en een Amerikaanse christelijke predikant.
Vietnam en Amerika.
Oost en West.
Boeddhisme en christendom.
Zij ontmoetten elkaar niet ondanks hun verschillen.
Zij vonden elkaar juist doordat zij onder die verschillen dezelfde menselijkheid herkenden.
Van burgerrechten naar mensenrechten
Martin Luther King maakte zich al eerder zorgen over de oorlog in Vietnam. Maar zijn ontmoeting met Thich Nhat Hanh gaf het lijden een menselijk gezicht dat niet langer op afstand kon worden gehouden.
Vietnam was niet meer alleen een onderwerp in politieke debatten.
Vietnam zat tegenover hem.
In januari 1967 droeg King Thich Nhat Hanh voor als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Vrede. Hij zag in deze zachte Vietnamese monnik geen man die zich voor de wereld had teruggetrokken, maar iemand die vrede met grote persoonlijke moed in praktijk bracht.
Enkele maanden later, op 4 april 1967, sprak King zich in de Riverside Church in New York openlijk uit tegen de oorlog in Vietnam.
Dat was een riskante stap.
Sommige medestanders binnen de burgerrechtenbeweging vonden dat hij zich uitsluitend op rassengelijkheid in Amerika moest richten. Anderen vreesden dat kritiek op de oorlog de politieke steun voor hun beweging zou beschadigen.
Maar King kon de cirkel niet meer klein houden.
Hij begon steeds duidelijker te benoemen dat racisme, armoede en oorlog geen afzonderlijke problemen waren. Ze kwamen voort uit eenzelfde onvermogen om het leven van de ander als even waardevol te beschouwen.
Zijn strijd werd groter.
Niet alleen vrijheid voor zwarte Amerikanen.
Niet alleen burgerrechten in zijn eigen land.
Maar menselijke waardigheid, overal.
Thich Nhat Hanh had King niet verteld wat hij moest denken. Hij had hem iets veel krachtigers gegeven: een menselijke ontmoeting waardoor zijn bestaande overtuigingen zich verder konden verdiepen.
Nieuwe ervaringen hoeven onze oude overtuigingen niet altijd af te breken.
Ze kunnen ze ook groter maken.
Ook Thich Nhat Hanh werd veranderd
Maar de invloed liep niet slechts één kant op.
Ook Thich Nhat Hanh werd geraakt door Martin Luther King.
In King zag hij dat spiritualiteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid niet van elkaar konden worden gescheiden. Een mens kon bidden, mediteren en spreken over liefde, maar die liefde moest ook zichtbaar worden waar mensen werden vernederd en onderdrukt.
King liet zien dat vrede niet alleen zacht is.
Vrede kan ook krachtig zijn.
Vrede kan opstaan.
Vrede kan weigeren mee te werken aan onrecht.
Vrede kan spreken wanneer zwijgen gemakkelijker zou zijn.
Hun vriendschap bevestigde voor Thich Nhat Hanh dat zijn boodschap niet alleen voor Vietnam bestemd was. De diepe verbondenheid tussen mensen hield niet op bij landsgrenzen, huidskleur of religie.
Toen Martin Luther King op 4 april 1968 werd vermoord, precies één jaar na zijn grote rede tegen de oorlog in Vietnam, was Thich Nhat Hanh diep getroffen.
Hij verloor niet alleen een bondgenoot.
Hij verloor een vriend.
Maar sommige vriendschappen eindigen niet wanneer een mens sterft. Ze worden een opdracht voor degenen die achterblijven.
Thich Nhat Hanh bleef de boodschap van vrede, aandacht, verzoening en verbondenheid over de wereld verspreiden. Niet als een kopie van King, maar als iemand in wie hun ontmoeting verder leefde.
De twee mannen hadden elkaar slechts enkele keren persoonlijk ontmoet.
Toch was één en één hier geen twee geworden.
Er was iets groters ontstaan.
De vijand wordt opnieuw een mens
Wat deze twee mannen met elkaar verbond, was niet naïviteit.
Zij kenden het kwaad.
King had racisme, vernedering en geweld van dichtbij meegemaakt.
Thich Nhat Hanh had gezien hoe een oorlog zijn land verscheurde.
Beiden hadden redenen genoeg om hard te worden.
Ze kozen voor iets moeilijkers.
Menselijkheid.
Dat betekende niet dat zij onrecht ontkenden. Het betekende ook niet dat zij vonden dat mensen alles maar moesten accepteren.
Zij begrepen dat je krachtig tegen onrecht kunt strijden zonder de mens tegenover je volledig te ontmenselijken.
Dat is misschien wel een van de moeilijkste vormen van innerlijke vrijheid.
Niet toestaan dat wat jou is aangedaan, bepaalt wat jij vervolgens een ander aandoet.
Wanneer angst ons brein overneemt, worden mensen al snel verdeeld in veilig en onveilig, goed en slecht, vriend en vijand. We trekken ons terug in onze eigen groep en zoeken bevestiging voor wat we al geloven.
De ander wordt een categorie.
Maar echte ontmoeting kan dat proces doorbreken.
Wanneer we werkelijk luisteren naar het levensverhaal van de ander, krijgt de vijand opnieuw een gezicht. Achter boosheid ontdekken we soms angst. Achter hardheid vinden we verlies. Achter overtuigingen zien we een mens die, net als wij, gevormd is door ervaringen.
We hoeven het gedrag van de ander niet goed te keuren om te proberen de mens erachter te begrijpen.
Dat is het begin van een brug.
Hoe Thich Nhat Hanh ook mijn leven binnenkwam
Het denken van Thich Nhat Hanh kwam ook mijn eigen leven binnen door een ontmoeting met een ander mens.
Niet via een studieboek.
Niet tijdens mijn opleiding tot klinisch neuropsycholoog.
En ook niet doordat ik bewust op zoek was naar het boeddhisme.
Het was bergbeklimmer Korbi Hort die mij over het leven en de filosofie van Thich Nhat Hanh vertelde.
Korbi is iemand die de stilte van de bergen kent. Hij weet wat het betekent om stap voor stap te bewegen, om volledig aanwezig te moeten zijn en om te ervaren hoe klein een mens wordt wanneer hij tegenover de grootsheid van de natuur staat.
Door onze gesprekken begon hij mij over Thich te vertellen.
Eerlijk gezegd kende ik zijn filosofie op dat moment nauwelijks. Natuurlijk had ik zijn naam weleens gehoord, maar ik had de werkelijke diepte van zijn denken nog niet begrepen.
Begrippen als aandacht, innerlijke vrede en leven in het huidige moment kunnen op het eerste gezicht bijna eenvoudig klinken.
Alsof het slechts gaat over rustig ademhalen, langzaam lopen en proberen om minder te piekeren.
Maar hoe meer Korbi mij vertelde en hoe verder ik mij in het leven en de filosofie van Thich Nhat Hanh verdiepte, hoe sterker ik onder de indruk raakte.
Ik begon te begrijpen dat zijn denken niet draaide om je terugtrekken uit het werkelijke leven.
Het ging er juist om dat je volledig in dat leven aanwezig durft te zijn.
Ook wanneer het pijn doet.
Ook wanneer je bang bent.
Ook wanneer het verleden nog aan je trekt.
Ook wanneer de toekomst je onzeker maakt.
Thich leerde mensen niet om hun verdriet te ontkennen of hun angst weg te drukken. Hij leerde hen om stil te staan, te ademen en met zachtheid te erkennen wat er in hen leefde.
Niet:
Ik ben angst.
Maar:
Ik voel angst.
Die kleine verschuiving bevat een enorme psychologische en neuropsychologische diepte.
Wanneer we zeggen: Ik ben angstig, kan angst onze gehele identiteit gaan bepalen. Maar wanneer we leren zeggen: Ik voel angst, ontstaat er ruimte.
De angst is er nog steeds.
Maar er is ook een mens die de angst kan waarnemen, herkennen, begrijpen en dragen.
Een mens is niet alleen zijn emotie.
Een mens is ook degene die zich bewust kan worden van die emotie.
Daar raakte het denken van Thich Nhat Hanh aan wat ik gedurende 35 jaar in mijn klinische werk bij duizenden mensen heb gezien.
Gevangen tussen gisteren en morgen
Veel mensen zijn lichamelijk aanwezig in het huidige moment, terwijl hun brein ergens anders leeft.
In een verleden dat niet meer kan worden veranderd.
Of in een toekomst die nog niet bestaat.
Ze herhalen oude gesprekken. Ze blijven zoeken naar verklaringen voor wat hun is aangedaan. Ze dragen schaamte, schuld, verdriet of boosheid over gebeurtenissen die soms vele jaren geleden plaatsvonden.
Tegelijkertijd probeert hun brein ieder mogelijk gevaar in de toekomst te voorspellen.
Wat als het opnieuw misgaat?
Wat als ik tekortschiet?
Wat als anderen mij afwijzen?
Wat als ik nooit herstel?
Wat als ik de controle verlies?
Zo kan een mens gevangen raken tussen twee werelden die op dit moment niet bestaan.
Het verleden is voorbij.
De toekomst is er nog niet.
Maar het lichaam reageert alsof beide zich nu afspelen.
Het zenuwstelsel blijft geactiveerd. Het brein blijft controleren. De spieren blijven gespannen en de gedachten blijven zoeken naar gevaar. Een mens is voortdurend bezig met overleven, terwijl er in het huidige moment misschien helemaal geen direct gevaar aanwezig is.
Thich Nhat Hanh begreep iets wat ook vanuit de moderne neuropsychologie buitengewoon belangrijk is: het leven kan alleen in het huidige moment werkelijk worden ervaren.
Niet gisteren.
Niet morgen.
Alleen hier.
Dat betekent niet dat we het verleden moeten vergeten. Het verleden heeft ons gevormd en verdient het om te worden gezien en erkend. Maar het hoeft geen gevangenis te blijven waarin we iedere dag opnieuw worden opgesloten.
We mogen het verleden meenemen als een bibliotheek waaruit we kunnen leren, zonder dat we er hoeven te blijven wonen.
En natuurlijk mogen we plannen maken voor de toekomst. Maar we hoeven niet voortdurend te leven in alle rampen die ons brein over die toekomst kan bedenken.
De toekomst vraagt niet dat wij haar vandaag al volledig beheersen.
Zij vraagt alleen dat wij nu de volgende stap zetten.
The Integration Bridge
Daar ligt ook een verbinding met het model dat ik The Integration Bridge ben gaan noemen.
De bedoeling van deze brug is niet dat we onze angst onderdrukken of onszelf dwingen positief te denken. Wat we voelen, heeft meestal een geschiedenis. Angst, boosheid, schaamte en verdriet zijn niet zomaar fouten in ons systeem.
Ons brein probeert ons te beschermen.
Maar bescherming kan een gevangenis worden wanneer oude alarmreacties ons huidige leven blijven bepalen.
Daarom begint verandering met voelen.
Voelen.
Herkennen.
Begrijpen.
Integreren.
Kiezen.
Handelen.
We leren niet om de emotionele delen van ons brein het zwijgen op te leggen. We proberen de emotie te verbinden met de functies van de prefrontale hersengebieden: reflecteren, betekenis geven, overzicht houden, waarden herkennen en bewuste keuzes maken.
Niet:
Ik ben mijn angst, dus ik kan niet verder.
Maar:
Ik voel angst. Ik begrijp waar die angst vandaan komt. En toch kan ik een stap zetten die past bij de mens die ik wil zijn.
De emotie verdwijnt daardoor niet altijd onmiddellijk.
Maar zij hoeft niet langer alleen te beslissen waar ons leven naartoe gaat.
Ook dat is innerlijke vrijheid.
Niet vrij zijn van iedere angst, maar vrijer worden in de manier waarop wij met onze angst omgaan.
Plum Village — waar zijn boodschap verder ademt
In 1982 stichtte Thich Nhat Hanh samen met zuster Chân Không in Zuidwest-Frankrijk Plum Village.
Geen monument voor hemzelf.
Geen plaats waar mensen hem moesten vereren.
Maar een gemeenschap waarin zijn gedachten iedere dag opnieuw konden worden geleefd.
Mensen uit de hele wereld komen er nog altijd samen voor stilte, aandacht en bezinning. Niet om aan het leven te ontsnappen, maar om er opnieuw naar terug te keren.
Ze lopen er langzaam.
Ze eten er met aandacht.
Ze ademen.
Ze luisteren naar elkaar.
Ze luisteren naar de natuur.
En soms horen ze daardoor opnieuw wat er diep in henzelf leeft.
In onze moderne samenleving lijkt stilstaan bijna verdacht te zijn geworden. We moeten voortdurend ergens naartoe. We vergelijken onszelf met anderen, controleren onze telefoons en proberen te voldoen aan verwachtingen die nooit helemaal lijken op te houden.
Zelfs wanneer ons lichaam stilzit, blijft ons brein rennen.
Plum Village nodigt mensen uit om die beweging even te onderbreken. Niet om passief te worden, maar om wakker te worden.
Om opnieuw te voelen:
Ik ben hier.
Dit is mijn ademhaling.
Dit is de aarde onder mijn voeten.
Dit is de mens die naast mij zit.
Dit is het leven dat zich nu afspeelt.
Thich Nhat Hanh overleed in 2022, maar wie vandaag Plum Village bezoekt, kan ervaren dat zijn boodschap niet met hem is verdwenen.
Zij leeft voort.
In de kloostergemeenschap.
In de natuur.
In de gezamenlijke maaltijden.
In het bewuste lopen.
In de stilte.
En in de mensen die zijn gedachten meenemen naar hun eigen leven.
Een tijdelijke boodschap behoort toe aan degene die haar uitspreekt.
Een tijdloze gedachte wordt door anderen opgenomen, geleefd en opnieuw doorgegeven.
Van Plum Village naar Roses
Op een andere manier proberen wij diezelfde tijdloze gedachte ook een plaats te geven in ons programma in Roses.
Roses is geen boeddhistisch klooster en ons programma is geen religieuze retraite. Het is een plek waar neuropsychologische kennis, beweging, natuur, aandacht en menselijke ontmoeting bij elkaar komen.
We zwemmen in het koude water van de zee.
We wandelen door de bergen en langs de kust.
We ademen op het strand.
We bewegen, voelen, praten en oefenen.
Niet om van mensen iemand anders te maken.
Juist om hen te helpen terugkeren naar degene die zij onder alle angst, aanpassing, zelfkritiek en prestatiedruk altijd al waren.
Veel mensen die naar Roses komen, hebben jarenlang geprobeerd hun leven volledig vanuit hun hoofd op te lossen.
Ze analyseren het verleden.
Ze controleren de toekomst.
Ze zoeken zekerheid.
Ze wachten tot ze nergens meer bang voor zijn.
Sommigen denken dat zij eerst al hun angst moeten begrijpen en oplossen voordat zij weer werkelijk mogen leven.
Maar het leven wacht niet tot wij nergens meer bang voor zijn.
Het leven vindt nu plaats.
In het koude water.
Tijdens een moeilijke stap op een bergpad.
In het voelen van de zon op je huid.
In een gesprek waarin je voor het eerst eerlijk durft te zeggen wat er in je leeft.
In de stilte waarin je ontdekt dat je niet voortdurend iets hoeft te bewijzen.
In Roses worden de gedachten van Thich Nhat Hanh geen abstracte filosofie. Ze worden een ervaring.
Wanneer je in koud water stapt, kun je niet tegelijkertijd volledig in gisteren blijven. Je ademhaling brengt je terug naar je lichaam.
Wanneer je door de bergen loopt, vraagt iedere stap om aandacht.
Wanneer je boven op een berg staat en uitkijkt over een landschap dat er al miljoenen jaren ligt, kan iets van onze voortdurende controledrang zachter worden.
De natuur vraagt niet naar onze prestaties.
De zee vraagt niet welk beroep we hebben.
De berg vraagt niet of we succesvol zijn.
De wind vraagt niet of anderen ons goed genoeg vinden.
De natuur brengt ons terug naar iets wat onder al onze maatschappelijke rollen aanwezig is.
Het eenvoudige besef dat we leven.
Twee plekken, dezelfde uitnodiging
Plum Village en Roses zijn twee heel verschillende plekken.
Plum Village komt voort uit de boeddhistische traditie en uit het levenswerk van Thich Nhat Hanh. Roses is verbonden met mijn klinische werk, neuropsychologische inzichten, The Integration Bridge en ervaringsgericht leren in de natuur.
Die verschillen moeten blijven bestaan.
Het ene is geen kopie van het andere.
Maar op beide plekken kunnen mensen in aanraking komen met eenzelfde tijdloze uitnodiging:
Kom terug naar het leven.
Kom terug naar je lichaam.
Kom terug naar de natuur.
Kom terug naar de mensen van wie je houdt.
Kom terug naar jezelf.
Niet later, wanneer al je problemen zijn opgelost.
Nu.
Dat is geen oppervlakkige oproep om alleen maar positief te denken. Het is een uitnodiging om het huidige moment niet langer volledig te laten innemen door pijn uit het verleden of angst voor de toekomst.
Het verleden mag worden gevoeld.
De toekomst mag worden voorbereid.
Maar het leven wordt vandaag geleefd.
Hoe gedachten door mensen reizen
Misschien is dit uiteindelijk wat mij zo raakt in het verhaal van Thich Nhat Hanh en Martin Luther King.
Het laat zien dat grote veranderingen niet alleen ontstaan uit instituten, politieke systemen of wetenschappelijke theorieën.
Ze beginnen vaak in een ontmoeting.
De ene mens draagt iets over aan de andere. Niet door hem te dwingen hetzelfde te worden, maar door een deur te openen die daarvoor nog gesloten was.
Thich Nhat Hanh hielp Martin Luther King om het menselijke gezicht achter de oorlog in Vietnam nog dieper te zien.
Martin Luther King hielp de vredesboodschap van Thich Nhat Hanh wereldwijd hoorbaar te maken.
Thich inspireerde Korbi Hort.
Korbi bracht het denken van Thich dichter bij mij.
Ik verbond het vervolgens met mijn ervaringen als klinisch neuropsycholoog, met The Integration Bridge en met ons programma in Roses.
En misschien neemt iemand die in Plum Village of Roses iets wezenlijks ervaart dat later weer mee naar een partner, een kind, een cliënt, een collega of een vriend.
Zo reist een gedachte door de wereld.
Niet als bezit.
Niet als dogma.
Maar als iets levends dat bij iedere menselijke ontmoeting een nieuwe vorm krijgt.
Dat is invloed in haar mooiste vorm.
Niet dat de ander een kopie van jou wordt, maar dat er in de ander iets wakker wordt wat hij vervolgens op zijn eigen manier verder kan dragen.
Van ik naar wij
Wij leven in een tijd waarin mensen steeds gemakkelijker tegenover elkaar worden geplaatst. Algoritmen laten ons vooral zien waarover we boos kunnen worden. Sociale media belonen snelle verontwaardiging vaker dan langzaam begrip.
We weten steeds sneller wat we van de ander vinden.
Maar steeds minder vaak wie die ander werkelijk is.
Juist daarom blijft de ontmoeting tussen Thich Nhat Hanh en Martin Luther King zo belangrijk.
Zij laat zien dat vrede niet alleen begint bij regeringen of internationale verdragen. Vrede begint ook wanneer één mens besluit werkelijk naar een ander te luisteren.
Wanneer:
Ik wil gelijk krijgen
langzaam verandert in:
Ik wil begrijpen.
Wanneer:
Ik wil mezelf beschermen
zich kan ontwikkelen tot:
Ik wil verbinden.
En wanneer:
Wat doet de wereld mij aan?
plaatsmaakt voor:
Wat kan ik aan deze wereld bijdragen?
Dat is de beweging van ik naar wij.
Niet omdat het ik onbelangrijk is, maar omdat een mens nooit losstaat van de rest van het leven.
Wij ademen lucht in die door bomen wordt gemaakt. Wij eten voedsel dat uit de aarde groeit. Wij worden gevormd door mensen die ons liefhebben, uitdagen, teleurstellen en soms iets in ons wakker maken waarvan we niet wisten dat het bestond.
Thich Nhat Hanh gebruikte hiervoor het begrip inter-zijn.
Niets bestaat volledig op zichzelf.
Ook wij niet.
De cirkel groter maken
Misschien is dat uiteindelijk wat Thich Nhat Hanh en Martin Luther King elkaar hebben gegeven.
Niet alleen steun.
Niet alleen inspiratie.
Niet alleen erkenning.
Zij hielpen elkaar herinneren dat hun persoonlijke strijd onderdeel was van een groter geheel.
De vrijheid van de één kan niet duurzaam bestaan naast de vernedering van de ander.
Innerlijke vrede kan niet volledig worden losgemaakt van vrede in de wereld.
En liefde is pas werkelijk liefde wanneer zij groot genoeg wordt om ook het leven buiten onze eigen veilige kring te omvatten.
Twee mensen uit verschillende werelden ontmoetten elkaar.
Zij spraken.
Zij luisterden.
Zij herkenden elkaar.
En in die ontmoeting werd de cirkel groter.
Van Thich naar King.
Van King terug naar Thich.
Van Thich naar Korbi.
Van Korbi naar mij.
Van Plum Village naar Roses.
Van mens naar mens.
Van ik naar jij.
Van jij naar wij.
Van wij naar de wereld.
Van de wereld naar Moeder Aarde.
Dat is wat mensen voor elkaar kunnen betekenen.
Niet dat we elkaars weg overnemen, maar dat we elkaar helpen onze eigen weg met meer moed, meer bewustzijn en meer menselijkheid te bewandelen.
Thich Nhat Hanh en Martin Luther King veranderden de wereld niet alleen.
Zij veranderden iets in elkaar.
En juist daardoor konden zij samen een groter licht doorgeven dan een van beiden ooit alleen had kunnen dragen.
De twee mannen zijn er niet meer.
Maar de ruimte die zij samen openden, bestaat nog altijd.
In hun boeken.
In hun woorden.
In de strijd tegen onrecht.
In de stilte van Plum Village.
In de bergen en aan de zee bij Roses.
En in ieder mens die besluit om niet langer alleen vanuit angst te leven, maar de brug naar zichzelf en naar de ander te openen.
Dan wordt één en één geen twee.
Dan ontstaat er iets groters.
Een wij.
Met vriendelijke groet,
Dr. Erik Matser, klinisch neuropsycholoog